Madde Bağımlısı

Sanatçısından politikacısına, bilim adamından iş adamına… Herkes arada geleceğe yönelik tahminler yapar, öngörülerde bulunur. Gelin görün ki, insan bu tahminlerinde bazen yanılabiliyor. Zira dünyanın en zeki adamı da olsanız, öngörü bir noktada tıkanabiliyor. Gelin, tarih boyunca yapılmış bu tahminlerden kafayı en dağlara, taşlara vurdurmuş, en yanlış çıkmış olanlarına bir bakalım… Sıralamamız “olabilir canım, zamanın koşullarında, bu kadarcık yanlış tahmin”den, “yok artık bunu da nasıl öngörememiş”e doğru gitmekte efenim. Buyrunuz…

10. Bir kaşif
Sevgili Edison’umuz, neler neler bulup, bizi ihya eden Edison’cuğumuz iş rekabete geldiğinde biraz hassaslaşıyor olmalı. Zira kendisi alternatif akım üzerinde çalışmalar yürüten rakibi George Westinghouse efendiyi mütemadiyen aşağılamakta ve dalga geçmekteymiş. 1889’da konuyla ilgili verdiği demeçte şöyle demiş Edison Bey:

“Alternatif akımla bir şeyler yapmak tamamen bir zaman kaybı. Hiç kimse bunu kullanmaz ki. Asla. (Fooling around with alternating current is just a waste of time. Nobody will use it, ever.)”

Lakin kazın ayağı öyle değil çünkü kimse kullanmaz diye hakir görülen fakir ama gururlu AC, sonradan önemli bir yer ediniyor kendisine hayatta. Yine de mazur görüyoruz Edison’u, bir kere elektrik olayı o zaman için yeni bi konsept sayılır, AC/DC olayı ise zaten karmaşık, normal bence.

09. Bir politikacı
Kadından başbakan olduğunu biz hepimiz ülkecek biliyoruz da bu konuya değinen kişi bunun mümkün olduğunu pek düşünmemiş olmalı. Zira şu lafı etmiş kendisi:

“Bir kadının başbakan olarak görmemiz yıllar alacak, bu benim zamanımda olacak bir şey değil. (It will be years – not in my time – before a woman will become Prime Minister)”

Lakin işin garip noktası şu ki, sözün sahibi, 1969’da bu sözü ettikten bir süre sonra ülkesinin başbakanı olan bir kadın, Margaret Thatcher. Gayet de tükürdüğünü yalatmış bir laf olmuş olmalı ya da kendi de şaşırdı olan bitene, bilemeyeceğim.

08. Bir bilim adamı
Charles Darwin 1869’da “The Origin of Species” kitabını yazdığında, önüne de bir önsöz koyuyor ve diyor ki:

“Bu kitapta sunulan fikirlerin, herhangi birinin dini duyarlılıklarını zedelemesi için hiçbir sebep göremiyorum. (I see no good reasons why the views given in this volume should shock the religious sensibilities of anyone.)”

Ah be Darwin, keşke haklı çıksaydın. Ama maalesef, fazlasıyla iyi niyetliymişsin. Gel de bugün gör bizi, senin evrim teorin bazılarını nasıl da zıvanadan çıkarıyor, nasıl da sinirlendiriyor, site kapattırıyor, dergi kapağı değiştirtiyor.

07. Bir başbakan
“Bana inanın, Almanya savaş açacak durumda değil. (Believe me, Germany is unable to wage war.)”

Söz, eski İngiliz başbakanı David Lloyd George’a ait, tarih ise 1934. Çok değil 5 sene kadar sonra, Almanya öyle alelade bir savaş açmayı geçiniz, dünyayı birbirine katacak bir savaş başlatıyor. Sanırım Deyvid de şapkasını falan yiyor o sırada. Neye dayanarak bu laf ortaya atılmış bilemiyorum, sanırım politikacıların halkı yatıştırma/uyutma tekniklerinden biri olsa gerek diyeceğim ama bu sefer fena şekilde patlamış tabii, o ayrı.

06. Bir öğretmen
Bu maddedeki öğretmenimiz, öğrencilerinden biri hakkında bu çocuktan bi nane diye düşünüyor ve durumu 1895’te öğrencinin babasına şöyle açıklıyor:

“Ne yaparsa yapsın, ileride hiçbir şey olamayacak. (It doesn’t matter what he does, he will never amount to anything.)”

Lakin bilmekte fayda var ki bahsettiği kişi Albert Einstein. Evet evet, bildiğimiz meşhur fizikçi, dahi Einstein. Tahmin ediyorum ki, gözlerinin önünde duran bir dehayı farkedemeyen bu örtmen, sonradan öğretmenliğini bayağı sorgulamış, kafasını da bayağı bir taşlara vurmuş olmalı.

05. Bir iş adamı
Olay şöyle gelişiyor, David Sarnoff isimli girişimci/yatırımcı arkadaşımız, 1921 yılında, yeni bir aygıt hakkında ortaklarının görüşünü alıyor. Kendilerinden ise şöyle bir cevap geliyor:

“Kablosuz müzik kutusunun ticari bir değeri olamaz. Kim özellikle birine gönderilmemiş bir mesaj için para ödesin ki? (The wireless music box has no imaginable commercial value. Who would pay for a message sent to no one in particular?)”

Bahsedilen şey, tahmin edeceğiniz üzere, radyo. Ve fakat David Sarnoff ortaklarının öngörüsüne pek tamah etmemiş olacak ki, sonradan RCA ve NBC gibi medya kuruluşlarını kuruyor, böyük adam oluyor, böyük paralar kazanıyor. Ne diyelim, adamceğizler anlayamamış herhalde teknolojiyi bu talihsiz açıklamayı yaptıkları sırada.

04. Bir müzik prodüktörü
Efenim 1962’de Decca Recording Co. adlı müzik şirketi kendilerine gelen bir grubu reddediyor. Gerekçe ise şöyle açıklanıyor:

“Sound’larını beğenmedik. Ayrıca gitarlı müzik olayı da bitmek üzere! (We don’t like their sound, and guitar music is on the way out!)”

Tabii olabilir, neden olmasın da reddedilen grup Beatles olunca, durum değişiyor haliyle. Zannederiz ki Decca çalışanları birkaç sene sonra daha önce hiçbir müzisyenin patlamadığı gibi patlayan Beatles’ı görünce, kalp krizi geçirmiş olsalar gerek.

03. Bir film prodüktörü
20th Century Fox’ta bir prodüktör olan Darryl Zanuck, “herhalde sinemanın kafi olacağını düşünmüş olmalı ki, 1946’da televizyonu bayağı bir küçümseyerek şöyle bir laf ediyor:

“Televizyon olayı uzun sürmez çünkü insanlar her gece bir kutuya bakmaktan sıkılacaklardır. (Television won’t last because people will soon get tired of staring at a plywood box every night.)”

Aynen de öyle oldu, değil mi sayın seyirciler? Hıhı, evet.

02. Bir stüdyo sahibi
1927’de bir gün filmlerin artık sesli olabileceği söylendiğinde Warner biraderlerden biri olan Harry buna şiddetle karşı çıkar ve şöyle der:

“Kim oyuncuların konuştuğunu duymak ister ki! (Who the hell wants to hear actors talk?)”

Pardon, buyur canım ne dedin? Tabii ki büyük hata ve tabii ki sadece 3 yılın sonunda stüdyo bu hatalı tahmin yüzünden büyük paralar kaybeder. Neyse ki sonunda, gerçek hayatta konuşan insanların filmlerde de konuşabilmesinin insanlara ilginç geleceği kabul edilir, Harry hatasını kabullenir ve Warner Brothers da oyuncularını konuşturmaya başlar.

01. Bir bankacı
1903 yılında sevgili Henry Ford Michigan Savings Bank’e gider, amacı Ford Motor Company için kredi istemektir. Banka da uzmanlarını devreye sokar ve otomotivin geleceği üzerine şöyle bir ekspertiz verir:

“Atlar her zaman kullanılacaktır. Otomobil ise ancak geçici bir moda olabilir. (“The horse is here to stay, but the auto is only a novelty — a fad.)”

Hatta bununla da yetinmez, Ford’un avukatı Horace Rackham’a “sakın yatırım yapma” telkininde bulunur. Lakin Rackham bankacımızdan daha ileri görüşlü bir adam olduğundan, yatırımını yapar. O zaman aldığı 5000 dolarlık hisselerini, sadece birkaç sene sonra 12.5 milyon dolara satar. Eh be banka, neettin sen, cillop müşteriyi kaybettin bak! Şimdi mesela bize deseler ki uçan araba gelecek, kimse de demez “yoo yooo uçanları geçici olur, 4 teker kalıcı” diye. Yani neymiş? Biraz açık fikirli olmakta fayda varmış, evet.

İşte böyle, tarih bu tip ilginç ve hatalı tahminlerle, kaçan fırsatlarla dolu. Biz burada, 10 tanesini sergilemeye çalıştık. Tabii zamanlarının koşulları düşünüldüğünde belki de bazıları normal… Yine de Jules Verne gibi, Leonardo da Vinci gibi, “şurdan bi ev alsak, değerlenir bak” diyen babaannelerimiz gibi, bazı insanların doğuştan bir öngörü yeteneğine sahip oldukları da inkar edilemez bir gerçek.

kargamecmua, Haziran ‘09.

Bu maddeleri alan şunları da alabilir:

1. En heyecanlı 15 Agatha Christie…
2. En cılkı çıkmış 10 aşk filmi/romanı klişesi …
3. En Amerikan 15 söylem…
4. En kolay anlaşılır 10 savunma mekanizması…
5. En iyi otomobil kullandığını zannetmenin 9 yolu…